O tym, że brzeg niewielkiej rzeki może być atrakcyjnym miejscem rekreacyjnym udowadniają mieszkańcy dzielnicy Bańgów w Siemianowicach Śląskich. Grupa entuzjastów stworzyła tu niezwykle przyjemny zakątek dla szukających wytchnienia od miejskiego zgiełku.

W Bańgowie nieopodal bloków mieszkalnych w niewielkiej dolinie płynie ciek zwany Rowem Michałkowickim. Ma około 3 km długości i wpada do Brynicy. Na wysokości ul. Marii Skłodowskiej-Curie, na odcinku kilkuset metrów, na jednym z brzegów rzeczki okoliczni mieszkańcy w porozumieniu z właścicielem gruntu wydzielili parcele i przydzielili każdej z nich gospodarza.

Zasady są następujące:

1) gospodarz dba o swój teren

2) brak wysokiego ogrodzenia

3) wolny wstęp dla każdego

4) zachowanie porządku.

Proste reguły i jak dotąd w tym miejscu to działa.

Powstałe nadrzeczne ogrody robią wrażenie mimo swojej niewielkiej skali. Spacerując wijącą się wśród formacji roślinnych i skalnych ścieżką zauważamy, że woda doskonale dopełnia dzieło. Rów Michałkowicki niesie wody nieznanego nam pochodzenia, jednak nie ma tu przynajmniej tak charakterystycznego dla Bytomki uciążliwego zapachu. Walka z nim to m.in. konsekwentna kontrola nielegalnych zrzutów do rzeki. Czy wtedy życie wróci również nad Bytomkę?

Niechętnie piszemy o odpadach, których nieuczciwi “przedsiębiorcy” pozbywają się  na dziko. Rejon dawnych hałd między Bobrkiem (Bytom) a Biskupicami (Zabrze) staje się na naszych oczach wielkim składem odpadów. Niestety część substancji trafia do pobliskich cieków i z nimi do rzeki Bytomki.

Na widok tego co dzieje się na granicy Bytomia i Zabrza (zaplecze dawnej Huty Bobrek) odechciewa się nawet myśleć o ekologii. Zrzuca się tu substancje ropopochodne wprost do ziemi z cystern, zrzuca się wszelkiego rodzaju chemiczne odpady stałe. Trudno działać na rzecz poprawy stanu naszych lokalnych wód powierzchniowych, kiedy obserwujemy jak chemia wpływa wprost do sąsiedniej Julki, w której tak cieszyły nas niedawno zaobserwowane żyjące ryby. Opisywany przypadek po raz kolejny pokazuje, że nikt nie potrafi sobie poradzić z dzikim składem niebezpiecznych odpadów.

Nie zawsze nasze zmodernizowane oczyszczalnie oddają do rzeki wody o spodziewanej czystości. Dziś po raz kolejny oczyszczalnia Orzegów (Ruda Śląska) dała temu przykład.

Znajdująca się w pobliżu ul. Bytomskiej (Ruda Śl.) i Orzegowskiej (Bytom) oczyszczalnia przeważnie rozcieńcza mętną w tym miejscu Bytomkę zrzucając dość klarowną wodę. Niestety na zdjęciach wykonanych dziś około godz. 16. widać, że czasem jest odwrotnie.

W podobnej sprawie interweniowaliśmy w kwietniu br. w Urzędzie Miejskim w Rudzie Śląskiej. W odpowiedzi otrzymaliśmy pismo wyjaśniające. Zanieczyszczenie wody było związane ze “spęcznieniem osadu czynnego i brakiem sedymentacji w osadnikach wtórnych spowodowane zwiększonym ładunkiem nieoczyszczonych ścieków Zakładu Mięsnego XY…”. Mamy nadzieję, że tym razem przyczyna nie jest tak poważna.

Dopływy Bytomki często okraszone są malowniczymi krajobrazami. Tym razem przedstawiamy lewobrzeżny dopływ Bytomki w Rudzie Śląskiej zwany Potokiem Rudzkim. Przepływa przez Dolinę Janasa w dzielnicy Ruda.

Potok Rudzki I (nazwa wg książki L. Kłos, E. Wieczorek: “Z biegiem Bytomki”) przepływa przez najstarszą część dzielnicy Ruda, na zapleczu familoków, tworząc bardzo kameralną dolinkę. Miejsce to jest poddawane ciągłym pracom rewitalizacyjnym i niewątpliwie ma spore walory jeśli chodzi o wypoczynek w okolicy miejsca zamieszkania.
Szczególnym punktem w dolinie potoku jest tak zwana grota. W latach 30-tych ubieglego wieku zbudowała ją miejscowa ludność ku czci Matki Boskiej z Lourdes. W miejscu groty stał niegdyś piec hutniczy huty Bertha, a budulec – szlaka, pochodziła z hałdy pozostałej
właśnie po tym zakładzie. Sama grota wraz z potokiem tworzą cichy zaułek o niepowtarzalnym charakterze.
Potok następnie przepływa pod nasypem jednego z najstarszych szlaków kolei wąskotorowej na Śląsku (linia Tarnowskie Góry – Zabrze), a następnie po 400 metrach na wysokości ulicy Na Łąkach wpada do Bytomki.
Choć przebieg potoku nie jest szczególnie zróżnicowany to opisywane miejsce jest godne polecenia wszystkim szukającym ciszy i spokoju.

(Podziękowania dla Mateusza za przygotowanie materiałów.)

Julka – prawobrzeżny dopływ Bytomki w dzielnicy Bobrek zwykle był ściekiem niosącym wody z dwóch oczyszczalni (Bobrek i Miechowice). Po niedawnej ich  modernizacji jakość wody w tym małym cieku radykalnie się poprawiła. Dowodem poprawy jakości wody jest jej dobra przejrzystość oraz… pojawienie się dużej ilości ryb!

Odwiedzamy urokliwą Kolonię Borsiga w Zabrzu. Czeka nas niespodzianka – teren wokół zbiornika, skąd czerpie wodę z Bytomki koksownia Jadwiga, jest poddany przebudowie. Zniknęła dzika roślinność, ukazały się ruiny dawnego młyna wodnego oraz… stary kanał ze ściekami.

Jak dowiedzieliśmy się na miejscu Koksownia Jadwiga przeprowadza właśnie prace czyszczenia zbiornika. W najbliższych dniach pływać będzie po nim łódka, z której wyciągany będzie osad z dna zbiornika. Muł zostanie przetransportowany specjalną rurą (pomarańczowa rura widoczna na zdjęciach) w przygotowane w pobliżu zagłębienie terenu.

Zabrze Biskupice. Zbiornik przy rzece Bytomka, z którego pobierana jest woda używana w procesie produkcji koksu w Koksowni Jadwiga.

Zabrze Biskupice. Zbiornik przy rzece Bytomka, z którego pobierana jest woda używana w procesie produkcji koksu w Koksowni Jadwiga.

Zabrze Biskupice. Zbiornik przy rzece Bytomka, z którego pobierana jest woda używana w procesie produkcji koksu w Koksowni Jadwiga.

Zabrze Biskupice. Zbiornik przy rzece Bytomka, z którego pobierana jest woda używana w procesie produkcji koksu w Koksowni Jadwiga.

Zabrze Biskupice. Ruiny dawnego młyna wodnego i pompowni.

Zabrze Biskupice. Historyczny element systemu zasysającego wodę. Eksponat w sam raz do muzeum. Pewnie trafi za chwilę na złom...

Zabrze Biskupice. Wylot dawnego kanału w obudowie ceglanej. Niestety niesie ścieki bytowo-gospodarcze wprost do rzeki.

Zabrze Biskupice. Tu składowany będzie muł z dna zbiornika.

Dziś woda wypływająca z formalnego źródła Bytomki, czyli z tzw. kolektora wód deszczowych przy stacji kolejowej Bytom Karb przypominała smołę. Z naszych obserwacji wynika, że jakość wody wprowadzana w tym miejscu pozostawia wiele do życzenia, jednak takiej jeszcze nie widzieliśmy.

Marzec 2011. Zabrze Biskupice. Bytomka okresowo zamienia się w rzekę piany. Kiedy znajdzie się odpowiedzialny za to podmiot?

Rzeka w mieście…

Do takiego widoku niestety wszyscy już przywykli. Najłatwiej zjawisko zaobserwować przejeżdżając tramwajem linii 5 przez Biskupice, przy dwupasmowym odcinku ul. Bytomskiej. Trzeba zauważyć, że piana występuje w Bytomce w tym rejonie okresowo. Należy stąd wnioskować, że za jej powstanie jest odpowiedzialna jakaś substancja zrzucana do rzeki w pewnych przedziałach czasowych. Prawdopodobnie stężenie substancji również ulega zmianie – były przypadki, kiedy piana w tym miejscu osiągała monstrualną wysokość (ponad metr).

Dlaczego piana powstaje nagle w Biskupicach?

Przyczyną jest istniejące tu spiętrzenie wody. Dzięki niemu do wody wprowadzane są pęcherzyki powietrza co w połączeniu z odpowiednią substancją daje efekt spieniania. Zrzut tajemniczej substancji może się odbywać znacznie wcześniej idąc w górę rzeki. Odnotowaliśmy przypadek, kiedy do spieniania dochodziło na spiętrzeniu kilkaset metrów powyżej opisanego miejsca.

Co to za substancja?

Tu z pewnością bez wykonania specjalistycznych badań laboratoryjnych trudno się wypowiadać. Warto jednak sobie uzmysłowić, że do powstawania piany przyczyniają się substancje zmniejszające napięcie powierzchniowe wody (tzw. surfaktanty). Takie związki chemiczne są wykorzystywane do produkcji środków myjących i piorących.

Czy zatem na Bytomce “wisi” duża przemysłowa pralnia? Czy może zrzucana jest inna substancja chemiczna mająca przypadkiem właściwości spieniające? Pytania pozostawiamy na razie bez odpowiedzi.

Piana na Bytomce w rejonie ul. Bytomskiej. Zabrze Biskupice.

Piana na Bytomce w rejonie ul. Bytomskiej. Zabrze Biskupice.

Bytomka. Spiętrzenie wody wytwarzające pianę. Substancja spieniająca - nieznana. Zabrze Biskupice.

Bytomka. Spiętrzenie wody wytwarzające pianę. Substancja spieniająca - nieznana. Zabrze Biskupice.

Bytomka. Podejrzana piana wytwarzająca się na spiętrzeniu wody. Zabrze Biskupice.

Rzeka Bytomka. Zabrze Biskupice. Kto wprowadza do rzeki substancję odpowiedzialną za powstawanie piany?

Z przyjemnością informujemy o zdecydowanym(!) poprawieniu stanu czystości wody w jednym z cieków zasilających Bytomkę. Ten bytomski prawobrzeżny dopływ rzeki znany jest pod różnymi nazwami: Potok Miechowicki, Rów Miechowicki czy wreszcie Julka. Początek bierze w Miechowicach a wpływa do Bytomki na granicy Bytomia, Rudy Śląskiej i Zabrza. Prezentowane zdjęcia wykonano w bytomskiej dzielnicy Bobrek.

Historyczna nazwa cieku Julka pochodzić może od dawnej nazwy huty Bobrek – Julienhutte. Jak informują starsi mieszkańcy okolicy, na drodze do Zabrza przy moście nad potokiem znajdowała się kiedyś tabliczka z nazwą Julka.

Jeszcze w zeszłym roku w rzeczce tej obserwowaliśmy wodę o jakości, do której w naszym mieście ludzie przyzwyczaili się od kilkudziesięciu lat – szarej, nieprzezroczystej, o niepewnym zapachu. Dziś można już cieszyć oko zupełnie nowym widokiem. Woda przypomina jakością górski potok, widać dno, kamienie, piasek, powietrze daje neutralną woń.

Taki stan rzeczy jest wynikiem ogromnej inwestycji, za którą stoją unijne pieniądze i działania Bytomskiego Przedsiębiorstwa Komunalnego. Zainwestowano w tym rejonie w dwie oczyszczalnie ścieków (Miechowice i Bobrek), zastąpiono stary podziemny rurociąg nową infrastrukturą, skanalizowano część budynków, wyczyszczono i zrewitalizowano odcinki koryta cieku.

Jak widać na zdjęciach takie inwestycje przynoszą efekty. Teraz czekamy na pojawienie się w nowym ekosystemie niespotykanych dotąd gatunków zwierząt wodnych i nie tylko. Okolica jest na tyle interesująca, że w przyszłości warto rozważyć tu budowę ścieżki rowerowej.

Ponownie gościmy w Zabrzu. Niestety nie widać żadnych zmian mimo naszej interwencji w zabrzańskim magistracie parę miesięcy temu. Zakład zlokalizowany przy ul. Grunwaldzkiej nadal odprowadza nieczystości z wozów asenizacyjnych wprost do rzeki.

Przypomnijmy fakty. Latem ubiegłego roku w czasie jednej z wycieczek wzdłuż Bytomki, na wysokości ul. Gunwaldzkiej w Zabrzu nasza grupa zaobserwowała intensywny wyciek substancji nieznanego pochodzenia z kolektora deszczowego. Warto dodać, że dzień był słoneczny i suchy, wszystkie inne wyloty były zatem nieaktywne. Nie trzeba było długo szukać źródła szarej mazi wyciekającej wprost do Bytomki. Na sąsiedniej działce człowiek czyścił wóz asenizacyjny wężem z wodą, natomiast popłuczyny w widoczny sposób były odprowadzane do studzienki kanalizacji burzowej na posesji. Link do posta opisującego.

Nasza organizacja mająca w statucie zapis o poprawie jakości wody w rzece zaniepokoiła się opisaną sytuacją. Wkrótce po tym incydencie skierowaliśmy pismo do Wydziału Ekologii Urzędu Miejskiego w Zabrzu prosząc o wyjaśnienie i interwencję w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości. Otrzymaliśmy pisemną odpowiedź, że zabrzański Wydział Ekologii nie jest zarządcą kanalizacji deszczowej i w związku z tym skieruje sprawę do właściwej instytucji – Wydziału Infrastruktury. Po jakimś czasie otrzymaliśmy pismo od władnej komórki samorządowej. Jak się doczytaliśmy, wysłano kogoś w teren w celu sprawdzenia, czy nasze doniesienia są prawdziwe. Niestety pech chciał, że wówczas nikt nie podmywał cysterny a my dowiedzieliśmy się, że urząd nie zaobserwował opisywanych praktyk. Sprawa została zatem załatwiona…

Tymczasem obserwujemy te same metody działania  zabrzańskiej firmy. Zdjęcia wykonano parę dni temu w godzinach przedpołudniowych. Wciąż obserwujemy okresowy zrzut silnie zanieczyszczonej substancji z naszego kolektora przy Grunwaldzkiej. Rzeka przybiera poniżej punktu zrzutu kolor szary, widoczny nawet w oddalonym o ponad kilometr miejscu.

Posesja przy ul. Grunwaldzkiej w Zabrzu. Tu czyści się wozy asenizacyjne wykorzystując bliskość rzeki Bytomki.

Czy popłuczyny z cystern są dla środowiska obojętne? Tego nie wiemy, bo nikt jeszcze nie pobrał próbki do badania laboratoryjnego.

Rzeka w mieście. Taki widok burzy z pewnością jego estetykę. Zabrze, rzeka Bytomka, rejon ul. Grunwaldzkiej.

Podziękowania dla naszych współpracowników w terenie.